Ostatnia emerytura po śmierci – komu przysługuje i jak ją uzyskać?

Ostatnia emerytura po śmierci przysługuje za cały miesiąc, w którym nastąpił zgon, nawet gdy senior zmarł pierwszego dnia miesiąca. Jeśli ZUS nie wypłacił pieniędzy przed śmiercią, uprawniona osoba musi złożyć formularz ENS w ciągu 12 miesięcy. Sprawdź, kiedy można zatrzymać przelew, co trzeba zwrócić i jakie dokumenty przygotować.

Kiedy ostatnia emerytura po śmierci należy się rodzinie?

Prawo do emerytury lub renty wygasa z chwilą śmierci świadczeniobiorcy. Tak stanowi art. 101 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie świadczenie należy się za cały miesiąc zgonu, niezależnie od tego, czy śmierć nastąpiła 1., 15. czy 30. dnia miesiąca.

Jeżeli emerytura wpłynęła na konto jeszcze przed śmiercią albo została odebrana przekazem pocztowym za życia seniora, wypłata została zrealizowana prawidłowo. Rodzina nie składa wtedy kolejnego wniosku o tę samą kwotę. Inaczej wygląda sytuacja, gdy ZUS zatrzymał przelew albo listonosz dostarczył pieniądze już po śmierci adresata.

Emerytura przysługuje za pełny miesiąc, w którym nastąpił zgon. Nie dzieli się jej proporcjonalnie do liczby dni przeżytych przez świadczeniobiorcę.

Przykładowo, osoba zmarła 2 kwietnia zachowuje prawo do emerytury za kwiecień. Jeśli przelew dotyczył kwietnia, rodzina może otrzymać pieniądze jako niezrealizowane świadczenie. Świadczenie za maj już nie przysługuje, nawet gdy zostało zaksięgowane na rachunku 30 kwietnia z powodu święta przypadającego w terminie wypłaty.

Co zrobić z emeryturą na rachunku bankowym?

Sama data zaksięgowania pieniędzy nie rozstrzyga, czy wypłata jest należna. Trzeba sprawdzić, za jaki miesiąc ZUS przekazał świadczenie. Kwota za miesiąc śmierci może być prawidłowa, natomiast przelew za kolejny miesiąc stanowi świadczenie nienależne.

Nie należy samodzielnie wypłacać pieniędzy z rachunku zmarłego. Pełnomocnictwo do konta zasadniczo wygasa w chwili śmierci właściciela, a bank może przekazać ZUS środki wypłacone za okres, w którym prawo do emerytury już nie istniało.

Gdy przelew obejmuje miesiąc zgonu, lecz ZUS nie zdążył go wypłacić albo bank zwrócił kwotę, rodzina występuje o wypłatę niezrealizowanego świadczenia. W razie wątpliwości można poprosić Zakład o pisemne wskazanie okresu, którego dotyczył przelew.

Przekaz pocztowy

Listonosz może dostarczyć świadczenie przed śmiercią albo już po niej. W pierwszym przypadku rodzina może zatrzymać pieniądze, jeśli senior miał do nich prawo. Po zgonie nie wolno odbierać przekazu ani podpisywać dokumentów w imieniu zmarłego. Poczta zwróci środki do ZUS, a uprawniona osoba będzie mogła wystąpić o ich wypłatę na podstawie formularza ENS.

Jak uzyskać niezrealizowane świadczenie?

Niezrealizowane świadczenie obejmuje emeryturę, rentę lub wyrównanie, które należało się zmarłemu, ale nie zostało wypłacone przed jego śmiercią. Dotyczy to także sytuacji, gdy senior złożył wniosek o emeryturę albo o ponowne ustalenie jej wysokości, lecz ZUS nie zakończył postępowania.

Jeśli zmarła osoba złożyła wniosek o emeryturę i spełniała warunki do jej przyznania, ZUS może ustalić należność od właściwego miesiąca aż do miesiąca zgonu. Brak decyzji wydanej za życia nie zamyka rodzinie drogi do wypłaty.

Formularz ENS i termin

Warunkiem otrzymania pieniędzy jest złożenie formularza ENS, czyli wniosku o wypłatę niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych. Dokument należy przekazać w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci. Po tym terminie roszczenie wygasa, chyba że wcześniej złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

Wniosek można złożyć osobiście w placówce ZUS, przez pełnomocnika, pocztą albo elektronicznie przez eZUS. Dopuszczalne jest także zgłoszenie ustne do protokołu w Zakładzie lub przekazanie dokumentów za pośrednictwem polskiego konsulatu.

Kto ma pierwszeństwo?

Ustawa o emeryturach i rentach z FUS wskazuje kolejność osób uprawnionych. W pierwszej grupie znajdują się małżonek oraz dzieci, które prowadziły ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. Później o wypłatę mogą wystąpić małżonek i dzieci mieszkający osobno.

Jeśli zmarły nie miał małżonka ani dzieci, prawo może przejść na innych członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej albo osoby, na których utrzymaniu pozostawał. Gdy wniosek składa kilka osób z tej samej grupy, ZUS dzieli należność na równe części.

Jakie dokumenty przygotować?

Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające śmierć, pokrewieństwo oraz – gdy ma to znaczenie – wspólne gospodarstwo domowe lub utrzymywanie zmarłego:

• formularz ENS,
• odpis aktu zgonu,
• odpis aktu małżeństwa dla współmałżonka,
• odpis aktu urodzenia dla dziecka,
• oświadczenia lub dowody wspólnego zamieszkania albo utrzymywania zmarłego.

ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do rozpatrzenia sprawy. Od wypłaty zostanie potrącony podatek, a po zakończeniu roku osoba uprawniona otrzyma PIT-11.

Kiedy trzeba zwrócić emeryturę po śmierci?

Zwrot dotyczy pieniędzy wypłaconych za miesiące następujące po miesiącu zgonu. Przykład jest prosty: emeryt zmarł 30 kwietnia, a na jego konto 2 maja wpłynęła emerytura za maj. Ta kwota nie była już należna i podlega zwrotowi.

Bank może zwrócić środki do ZUS, gdy otrzyma informację o śmierci właściciela rachunku. Przy wypłacie gotówkowej Zakład kieruje wezwanie do osoby, która pobrała przekaz. W trudnej sytuacji finansowej można złożyć wniosek o rozłożenie należności na raty albo o jej umorzenie.

O tym, czy pieniądze trzeba oddać, decyduje miesiąc, za który wypłacono świadczenie, a nie dzień, w którym przelew pojawił się na koncie.

Czy 13. i 14. emerytura przechodzą na rodzinę?

Trzynasta i czternasta emerytura mają własne terminy nabycia prawa. Jeśli senior zmarł przed datą, w której powstało uprawnienie, dodatkowe świadczenie nie zostanie wypłacone rodzinie. Gdy prawo powstało za życia, lecz wypłata nie nastąpiła przed zgonem, możliwe jest wystąpienie o niezrealizowaną kwotę.

Rozstrzygająca jest data nabycia prawa ustalana dla danego świadczenia, a nie sam termin przelewu. Daty wypłat i warunki przyznania zmieniają się zgodnie z corocznymi przepisami, dlatego w konkretnej sprawie trzeba sprawdzić komunikat ZUS.

Co dzieje się ze środkami z filarów emerytalnych?

Pierwszy filar obejmuje konto w ZUS, na które trafia 12,22 proc. podstawy wymiaru składki emerytalnej. Zapis na tym koncie ma charakter ewidencyjny, a środki nie podlegają zwykłemu dziedziczeniu. Po śmierci ubezpieczonego zasilają Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.

Inaczej działa drugi filar. Obejmuje 7,3 proc. składki, w tym 4,38 proc. zapisywane na subkoncie w ZUS oraz 2,92 proc. kierowane do OFE. Te środki mogą zostać odziedziczone przez współmałżonka, osoby wskazane przez zmarłego albo spadkobierców.

Współmałżonkowi może przypaść połowa środków objętych wspólnością majątkową. Pozostała część trafia do osób uposażonych, a jeśli zmarły nikogo nie wskazał, wchodzi do spadku. Do rozpoczęcia wypłaty lub transferu służy formularz USS. ZUS nie uruchamia tej procedury automatycznie.

Przy środkach zgromadzonych w OFE wniosek składa się najpierw do właściwego funduszu. Po podziale OFE przekazuje informację do ZUS w ciągu 14 dni, a Zakład dokonuje podziału środków na subkoncie w terminie do trzech miesięcy od otrzymania zawiadomienia.