Jak rozpoznać fałszywe banknoty?
Fałszywe banknoty najłatwiej rozpoznać w około 30 sekund, stosując trzy kroki: dotknij, popatrz, przechyl. Sprawdź kilka zabezpieczeń jednocześnie, ponieważ pojedynczy uszkodzony lub nietypowy element nie musi oznaczać falsyfikatu. Jeśli mimo tego masz wątpliwości, nie płać podejrzanym banknotem – zanieś go do banku albo zgłoś na policji.
Jak szybko sprawdzić autentyczność banknotu?
Nie potrzebujesz specjalistycznego sprzętu ani wiedzy eksperta. Banknot sprawdzaj najlepiej od razu po otrzymaniu reszty, w dobrym świetle i bez pośpiechu. Zwróć uwagę na papier, wypukłość nadruku oraz zabezpieczenia widoczne pod światło i po przechyleniu.
Dotknij, popatrz, przechyl – na co zwrócić uwagę?
Dotknij. Papier autentycznego banknotu ma charakterystyczną fakturę i szelest. Nie powinien być ani wyraźnie zbyt gładki, ani nietypowo sztywny lub wiotki. Przesuń palcem albo paznokciem po elementach wykonanych stalorytem. Wypukłe powinny być między innymi oznaczenie nominału, portret władcy, godło RP, wybrane napisy i oznaczenie dla osób niewidomych.
Popatrz. Unieś banknot pod światło. Znak wodny powinien być wielotonowy, a nie wyglądać jak zwykły nadruk widoczny bez podświetlenia. Sprawdź też nitkę zabezpieczającą z mikrodrukiem zawierającym oznaczenie nominału. W narożniku zweryfikuj zabezpieczenie recto-verso – elementy drukowane po obu stronach powinny się dokładnie uzupełniać i tworzyć pełny obraz.
Przechyl. Zmień kąt patrzenia na banknot. Elementy wykonane farbą zmienną optycznie powinny zmieniać wygląd lub barwę. W zależności od nominału możesz zobaczyć zmianę oznaczenia nominału, korony w owalu albo innego elementu zabezpieczającego. W zmodernizowanych banknotach wybranych nominałów widoczna jest także płynna zmiana barwy ozdobnego elementu.
Poniższe zestawienie pokazuje, jak zestawić cechy oryginału z sygnałami ostrzegawczymi:
| Cecha | Oryginał | Typowy błąd w falsyfikacie |
|---|---|---|
| Znak wodny | Wielotonowy obraz widoczny pod światło, z płynnymi przejściami odcieni | Jednolity nadruk lub wytłoczenie, widoczne bez podświetlenia |
| Faktura papieru i druk | Papier ma charakterystyczny szelest, a wybrane elementy są wyczuwalnie wypukłe | Papier jest zbyt gładki, sztywny albo wiotki, a nadruk pozostaje płaski |
| Efekt kątowy | Element zmienia barwę, oznaczenie lub wygląd po przechyleniu | Wzór pozostaje nieruchomy, ma jednolitą barwę albo brakuje go całkowicie |
| Nitka zabezpieczająca | Jest widoczna pod światło i zawiera mikrodruk z oznaczeniem nominału | Zastępuje ją nadruk na powierzchni albo nitka nie ma właściwego mikrodruku |
| Recto-verso | Elementy z obu stron dokładnie się spasowują |
Porównuj kilka zabezpieczeń, najlepiej z innym banknotem tego samego nominału, którego autentyczności jesteś pewien. Mocno zużyty banknot może mieć startą farbę i słabiej wyczuwalny staloryt. Samo uszkodzenie, zabrudzenie lub wytarcie banknotu nie oznacza jeszcze, że jest on fałszywy.
Co zrobić z podejrzanym banknotem?
Jeżeli po sprawdzeniu nadal masz wątpliwości, potraktuj banknot jako potencjalny dowód i nie przekazuj go dalej. Postępuj w następującej kolejności:
- Odłóż banknot. Nie płać nim, nie rozmieniaj go i nie mieszaj z inną gotówką. Zanotuj, kiedy i gdzie go otrzymałeś.
- Skontaktuj się z bankiem albo policją. Bank może przeprowadzić wstępną ocenę, a podejrzany banknot może zostać przekazany do dalszej ekspertyzy. Możesz też zgłosić sprawę w najbliższej jednostce policji.
- Opisz okoliczności otrzymania banknotu. Przekaż informacje o miejscu, czasie i transakcji. Ostateczna ocena autentyczności należy do uprawnionej instytucji, w tym Narodowego Banku Polskiego.
Jeśli ekspertyza potwierdzi falsyfikat, banknot zostaje zatrzymany i nie otrzymasz jego równowartości. Jeżeli okaże się autentyczny, procedura zwrotu zależy od instytucji, która go przyjęła.
Jakie są konsekwencje prawne?
Samo wejście w posiadanie fałszywego banknotu nie oznacza automatycznie popełnienia przestępstwa. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy wiesz o jego nieautentyczności i mimo tego próbujesz wprowadzić go do obiegu. Osoba, która nieświadomie otrzymała falsyfikat i zgłasza go w dobrej wierze, działa inaczej niż ktoś, kto celowo chce się go pozbyć.
Art. 312 Kodeksu karnego dotyczy między innymi puszczania w obieg fałszywego pieniądza otrzymanego jako prawdziwy. Świadome przekazanie takiego banknotu może skutkować grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności. Podrabianie lub przerabianie pieniędzy jest odrębnym, znacznie poważniejszym przestępstwem opisanym w art. 310 Kodeksu karnego.
Po wykryciu falsyfikatu nie rób następujących rzeczy:
- Nie płać nim w sklepie, restauracji ani w żadnym innym punkcie.
- Nie rozmieniaj go i nie próbuj wymienić na drobniejsze nominały.
- Nie przekazuj go osobie trzeciej, także jako prezentu lub „przysługi”.
- Nie chowaj go z powrotem do portfela z zamiarem wykorzystania przy kolejnej okazji.
Jak ograniczyć ryzyko w przyszłości?
Sprawdzaj banknot w chwili otrzymywania reszty, zwłaszcza przy dużym pośpiechu, słabym oświetleniu lub zatłoczonej kasie. Do nauki zabezpieczeń możesz wykorzystać materiały Narodowego Banku Polskiego oraz aplikację NBP Safe. Najważniejszy nawyk jest prosty: przy każdej wątpliwości zatrzymaj transakcję i skonsultuj banknot z bankiem albo policją, zamiast próbować przekazać go dalej.
