Czy sklep może odmówić przyjęcia gotówki?
Co do zasady sklep w Polsce nie może odmówić przyjęcia gotówki. Banknoty i monety emitowane przez Narodowy Bank Polski są prawnym środkiem płatniczym, a przedsiębiorca kierujący ofertę do konsumentów powinien umożliwić zapłatę w tej formie. Zasada wynika z nowelizacji ustawy o usługach płatniczych, która weszła w życie 5 listopada 2021 roku.
Kiedy sprzedawca musi przyjąć gotówkę?
Sprzedawca nie może uzależniać zawarcia umowy sprzedaży lub świadczenia usługi od zapłaty wyłącznie kartą, przelewem albo inną metodą bezgotówkową. Nie powinien też pobierać dodatkowej opłaty za płatność banknotami lub monetami ani różnicować ceny tylko ze względu na wybraną formę zapłaty.
Gotówka ma moc uwalniania od zobowiązań, ale obowiązek jej akceptacji nie jest bezwarunkowy. Ustawa przewiduje sytuacje, w których odmowa może być zgodna z prawem.
W jakich sytuacjach można odmówić przyjęcia gotówki?
Najważniejsze wyjątki dotyczą sposobu prowadzenia sprzedaży, charakteru wydarzenia oraz wartości transakcji:
| Sytuacja | Dlaczego odmowa jest możliwa? |
|---|---|
| Sprzedaż online | Transakcja odbywa się na odległość, bez fizycznego kontaktu sprzedawcy z kupującym. Sklep internetowy nie musi przyjmować pieniędzy wysyłanych w gotówce. |
| Automaty i miejsca bez obsługi | Dotyczy to między innymi biletomatów, parkomatów, automatów vendingowych oraz innych punktów, w których nie ma personelu. W przypadku sklepu z kasami samoobsługowymi klient powinien mieć możliwość zapłaty gotówką przy zwykłej kasie, jeśli taka kasa działa. |
| Imprezy masowe | Organizator może wprowadzić płatności wyłącznie bezgotówkowe, ale informacja o tym powinna znajdować się w regulaminie wydarzenia. |
| Jednorazowa transakcja na wysoką kwotę | Odmowa jest dopuszczalna, gdy wartość jednej transakcji jest równa przeciętnemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale poprzedniego roku albo od niego wyższa. |
| Brak możliwości wydania reszty | Jeżeli klient płaci dużym nominałem, a sprzedawca rzeczywiście nie ma jak wydać reszty, może odmówić przeprowadzenia transakcji. Nie oznacza to jednak prawa do stałego wyłączenia gotówki w całym sklepie. |
Sam brak terminala nie jest powodem do odmowy przyjęcia gotówki. Odwrotna sytuacja, czyli brak drobnych, może natomiast stanowić uzasadnioną przyczynę odmowy konkretnej transakcji. Ocena zależy od okoliczności, dlatego nie można utożsamiać chwilowego problemu z wydaniem reszty z ogólną polityką „tylko karta”.
Co grozi za bezpodstawną odmowę?
Ustawa o usługach płatniczych nie przewiduje osobnej, bezpośredniej kary finansowej za każdą odmowę przyjęcia gotówki. Sprzedawca może jednak ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 135 Kodeksu wykroczeń, który dotyczy odmowy sprzedaży towaru lub usługi bez uzasadnionej przyczyny.
Jeżeli sklep odmawia sprzedaży wyłącznie dlatego, że klient chce zapłacić prawnie obowiązującymi banknotami lub monetami, a sytuacja nie mieści się w ustawowym wyjątku, taka odmowa może zostać uznana za bezpodstawną. W razie sporu znaczenie mają także przepisy chroniące konsumentów.
Najkrócej: zwykły, stacjonarny sklep powinien przyjąć gotówkę. Odmowa jest możliwa przede wszystkim przy sprzedaży online, w punktach bez personelu, na imprezie masowej z odpowiednim regulaminem, przy transakcji przekraczającej ustawowy próg albo wtedy, gdy sprzedawca nie może wydać reszty.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku konkretnego sporu warto sprawdzić aktualne brzmienie przepisów lub skonsultować się z prawnikiem.
