Co zrobić, gdy padłem ofiarą phishingu?
Jeśli padłeś ofiarą phishingu, działaj szybko, ale bez paniki. Najpierw zabezpiecz pieniądze, potem konta, urządzenie i zgłoś incydent. Jeżeli podałeś dane karty, natychmiast skontaktuj się z bankiem z oficjalnego numeru.
Co zrobić w pierwszych minutach?
Nie klikaj ponownie w link z wiadomości i nie kontaktuj się z numerem ani adresem podanym przez oszustów. Numer infolinii banku znajdź na jego oficjalnej stronie, w aplikacji albo na karcie płatniczej. Szybka reakcja może jeszcze pozwolić bankowi zatrzymać przelew lub zablokować kartę.
- Zabezpiecz pieniądze – jeśli podałeś dane karty, zastrzeż ją lub zablokuj i skontaktuj się z bankiem. Jeżeli ujawniłeś dane do bankowości internetowej, poproś o zabezpieczenie konta i sprawdzenie zleconych operacji.
- Zmień hasła – zacznij od poczty elektronicznej, bankowości i konta, którego dotyczył atak. Jeśli tego samego hasła używałeś w innych serwisach, zmień je także tam.
- Zakończ aktywne sesje – wyloguj nieznane urządzenia i sesje w poczcie, mediach społecznościowych oraz innych usługach.
- Włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe wszędzie, gdzie jest dostępne. Przy ważnych kontach możesz rozważyć sprzętowy token U2F.
- Odłącz zainfekowane urządzenie od sieci – zrób to natychmiast, jeśli pobrałeś i uruchomiłeś podejrzany plik.
Co zrobić w zależności od tego, co wyciekło?
Samo kliknięcie linku nie musi oznaczać przejęcia konta. Ryzyko rośnie, gdy wpiszesz dane, zatwierdzisz operację albo uruchomisz plik. Dopasuj działanie do sytuacji:
| Co się stało? | Działanie priorytetowe | Co sprawdzić później? |
|---|---|---|
| Podałeś login lub hasło | Zmień hasło na oficjalnej stronie usługi i zakończ obce sesje. | Czy to samo hasło było używane w innych serwisach i czy włączono 2FA. |
| Podałeś dane karty lub bankowości | Natychmiast skontaktuj się z bankiem, zablokuj kartę i zgłoś podejrzane operacje. | Historię transakcji, oczekujące płatności i nowe odbiorcy przelewów. |
| Pobrałeś i uruchomiłeś plik | Odłącz urządzenie od internetu i przeskanuj je aktualnym programem ochronnym. | Czy nie pojawiły się nieznane aplikacje, logowania lub zmiany ustawień. |
| Utraciłeś dostęp do konta | Skorzystaj z oficjalnej procedury odzyskiwania albo skontaktuj się z obsługą usługi. | Czy zmieniono adres e-mail, numer telefonu lub metody odzyskiwania. |
Jak przywrócić bezpieczeństwo kont i urządzenia?
Jeżeli na urządzeniu uruchomiłeś załącznik lub program pobrany z podejrzanej strony, wykonaj pełne skanowanie antywirusowe. Samo usunięcie wykrytego pliku nie zawsze daje pewność, że system jest czysty. Przy poważnym podejrzeniu infekcji bezpieczniejszym rozwiązaniem może być przywrócenie urządzenia do stanu sprzed ataku albo reset do ustawień fabrycznych. Przed resetem zabezpiecz potrzebne dane, ale nie przenoś nieznanych plików wykonywalnych.
Po zmianie haseł sprawdź ustawienia kont. Szczególną uwagę zwróć na przekierowania poczty, dodane numery telefonów, adresy odzyskiwania, nieznane aplikacje połączone z kontem oraz reguły automatycznego przesyłania wiadomości. W przypadku konta służbowego od razu powiadom dział IT lub bezpieczeństwa, nawet jeśli nie widzisz jeszcze żadnych skutków.
Po zabezpieczeniu dostępu przejdź przez tę krótką kontrolę:
- Czy zmieniłeś hasło do poczty elektronicznej i nie używasz go ponownie w innych usługach?
- Czy zakończyłeś wszystkie nieznane sesje i usunąłeś obce urządzenia?
- Czy włączyłeś uwierzytelnianie dwuskładnikowe?
- Czy przejrzałeś historię transakcji, zlecenia oczekujące i powiadomienia bankowe?
- Czy przeskanowałeś urządzenie, na którym otworzyłeś załącznik lub pobrałeś plik?
Jeśli zauważysz nieautoryzowany przelew lub płatność, nie czekaj na dalszy rozwój sytuacji. Bank powinien otrzymać zgłoszenie od razu, a przy realnej stracie pieniędzy warto również zawiadomić Policję. Zachowaj wiadomość, adres strony, numery rachunków, potwierdzenia transakcji i zrzuty ekranu, ponieważ mogą pomóc w wyjaśnieniu sprawy.
Gdzie zgłosić phishing?
Zgłoszenie pomaga zablokować złośliwą stronę i ostrzec innych użytkowników. Skorzystaj z oficjalnych kanałów, a nie z danych kontaktowych zawartych w podejrzanej wiadomości:
- CERT Polska – zgłoszenie podejrzanej strony, wiadomości lub innego incydentu przez formularz na stronie incydent.cert.pl.
- SMS na numer 8080 – prześlij podejrzaną wiadomość tekstową, najlepiej używając funkcji „przekaż” w telefonie.
- Bank – zgłoś podanie danych karty, logowania do bankowości lub każdą nieautoryzowaną transakcję na oficjalnej infolinii.
- Policja – zawiadom ją, gdy doszło do kradzieży pieniędzy, przejęcia konta lub innego realnego nadużycia.
- Pracodawca lub dział bezpieczeństwa – powiadom właściwą osobę, jeśli atak dotyczył konta służbowego albo firmowego urządzenia.
Nie usuwaj od razu dowodów, takich jak wiadomość, nagłówki e-maila, adres strony, numer telefonu nadawcy czy potwierdzenia płatności. Najpierw zabezpiecz konta i pieniądze, a następnie przekaż te informacje bankowi, CERT Polska lub Policji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady banku, specjalisty ds. cyberbezpieczeństwa ani organów ścigania.
